Mykwa we Wrocławiu

Mykwa w budynku przy ul Włodkowica 9 we Wrocławiu.

Mykwa we Wrocławiu w budynku przy ul. Włodkowica 9 jest jedną z nielicznych zachowanych oryginalnych obiektów w tej części Europy. Obok wrocławskiej wiadomo o mykwie w Berlinie, zbudowanej w 1902 roku jako siedziba Bna’i Brith przy ul. Joachimstaler Strasse 13, funkcjonuje obok ortodoksyjnego szul. W czeskiej Pradze funkcjonuje mykwa przy ulicy Szerokiej 13, przy synagodze Pinkasa. O ile autorowi wiadomo, na obszarze obecnej Rzeczpospolitej, wrocławska mykwa jest jedynym obiektem, który ma dwa oddzielne baseny. Jest unikalnym obiektem, zbudowanym na przełomie XIX i XX wieku. Inne takie obiekty, o ile zostały wzniesione w tej części Europy były zniszczone podczas II wojny światowej lub zrujnowane w czasie rządów PRL.

Do 1901 roku Kahał wrocławski mieścił się w budynku usytuowanym na rogu ul. Krupniczej kompleksu budynków odbyło się w latach 1900-1901. Budynek mykwy we Wrocławiu znajduje się w lewej oficynie budynku przy ulicy Włodkowica 9. Był to główny budynek zarządu Gminy Żydowskiej, tutaj znajdowały się biura zarządu, biura rabinatu, archiwum, skarbiec, mieszkania rabinów i in. Po II wojnie światowej użyczono Zrzeszeniu Religijnemu, (potem nazwę zmieniono na Kongregacja Wyznania mojżeszowego).

Użyczona część obejmowała niskie i wysokie piwnice, parter i wysokie piętro lewej oficyny budynku przy ul. Włodkowica 9. Ta część obejmowała również budynek łaźni rytualnej , która była użytkowana do 1968 roku, potem opuszczona ulegała dewastacji i powolnemu procesu rujnacji. Po zaprzestaniu użytkowania łaźni rytualnej, kanalizacja z pomieszczeń mieszkalnych położonych na I,I i III piętrze została poprowadzona do pomieszczenia mykwy.
W 1996 roku Zarząd Gminy stwierdził, że pomieszczenia łaźni rytualnej były zalane fekaliami do wysokości ok. 1,5 metra. Zarząd postanowił natychmiastowe opróżnienie pomieszczeń łaźni przez odpowiednią firmę, resztki nieczystości usunęli pracownicy i wolontariusze.

Obecnie część zespołu budynków jest własnością Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP i użytkowana przez Oddział tego Związku we Wrocławiu. Mocą ustawy z 1997 roku o „stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP”, ta część budynku stała się własnością Gminy. Pomieszczenia łaźni rytualnej pozostają nadal zrujnowane. Przekazany społeczności żydowskiej jest do dzisiaj. Pozostała część oficyny, będąca własnością Gminy jest zagospodarowana na I piętrze przez czynną bez przerwy stołówkę koszerną (z wyjątkiem okresu II wojny światowej) oraz restaurację (w części parterowej i piwnicznej). Niski parter budynku zajmują pomieszczenia mykwy, i sanitariaty, wysoki parter stołówka koszerna oraz Dom Modlitw, inaczej zwany Szulem. Na II piętrze znajdują się biura Oddziału wrocławskiego ZGWŻ i biuro oraz mieszkanie rabina. II piętro jest formalnie dzierżawione od Miasta Wrocław. W oficynie budynku przy ul. Św. Antoniego 24 znajdowała się od 1796 roku synagoga Zum Tempel, formalnie prywatna, wzniesiona przez Pierwsze Bractwo maskilów (powstałe w 1780 roku „dla wspomagania w chorobie, smutku i radości, umacnianie wiary religijnej”) . Do 1972 roku synagoga Zum Tempel i Synagoga pod Białym Bocianem były zarządzane przez liberalny odłam Żydów wrocławskich i zapewne były połączone dróżką. Tym kierował się projektant Synagogi pod Białym Bocianem,
umieszczając wejścia do budynku w ścianie zachodniej .Budynek mykwy, zbudowany został przy ścianie zachodniej łącznika wraz z murem otaczającym od zachodu pierwotny budynek Synagogi. Ten mur, postawiony jak się wydaje także w 1900 roku, odcinał przestrzeń ortodoksyjnej wówczas Synagogi pod Białym Bocianem od liberalnej Synagogi Zum Tempel.

Rys. 1. Plan kwartału budynków między ul. św. Antoniego i ul. Włodkowica.
Objaśnienia: nr 1 – Synagoga pod Białym Bocianem, nr 2 – Budynek Zarządu Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich Oddział we Wocławiu, nr 3 – główne wejście do Synagogi pod Białym Bocianem do 1900 roku, nr 4 – Synagoga Zum Tempel

Mykwa z hebrajskiego to „zbiornik wody”, jest basenem z czystą wodą dla zanurzania się w nim zgodnie z wymaganiami żydowskiego rytuału. Zasadom rytualnego zanurzania (kąpieli) poświęcony jest traktat Niddah Talmudu Babilońskiego i Tosefta do niego a także traktat Mikvaot. Basen dla celów mykwy powinien: zawierać wystarczającą ilość wody, aby dana osoba mogła się zanurzyć w całości, dalsze przepisy mówią o ilości, co najmniej 40 se’ah (250-1000 litrów) i mieć głębokość co najmniej 120 cm. Woda (tak zwana „żywa) musi pochodzić z naturalnych źródeł, a więc może to być: woda z rzeki, deszczówka lub woda ze stopionego śniegu, Do basenu woda powinna wlewać się jedyne grawitacyjnie przez korytka, nie przez rury. Do basenu zawierającego „żywą” wodę w ilości mniejszej 40 seah, można dodać inny basen z pewną ilością wody zwykłej (np. z miejskiej wody), drugi basen po uzupełnieniu do 4o se’ah także będzie mykwą .

Budynek mykwy jest jednopiętrowy, znajduje się we północno – wschodnim narożniku zespołu budynków, tj. Synagogi pod Białym Bocianem i budynku zarządu. Częściowo jego pomieszczenia usytuowano w łączniku pomiędzy Synagogą pod Białym Bocianem i budynkiem zarządu. Szatnia i umywalnie są w piwnicy w budynku zarządu Gminy, właściwa Baseny mykwy i sauna znalazły miejsce w osobnym, przyległym, parterowym budynku..

Rys. 2. Plan mykwy przy ul. Włodkowica 9 we Wrocławiu.
Objaśnienia. W górnej, zaznaczonej na żółto części znajduje się wejście do przedsionka Synagogi pod Białym Bocianem. Kierując się na prawo, wejdziemy do sali Synagogi, kierując się na lewo i schodząc do poziomu toalety damskiej, naprzeciwko znajdziemy wejście do mykwy. Kolorem niebieskim zaznaczono pomieszczenie dla koszerowania naczyń. Zostało ono przebudowane na WC dla Pań w czasie odbudowy Synagogi. W pozostałej części rysunku wykorzystano projekt opisany w przypisie nr 6. Pozostałe pomieszczania opisano w dalszej części.

Do pomieszczenia szatni prowadzi główne wejście, poprzez bramę w łączniku Synagogi. Po przejściu przez bramę, schody prowadzą w dół, gdzie po prawej jest obecnie wejście do pomieszczenia obecnej damskiej toalety w łączniku, po lewej stronie znajdują się drzwi do mykwy.

Klientki/klienci mykwy wchodzili najpierw do pomieszczenia szatni i umywalni. Tutaj klientki zdejmowały wszystkie okrycia, myły się w jednej z trzech kabin w wannami. W kabinach, prawdopodobnie znajdywały się toaletki z lustrem i przyborami takimi jak nożyczki, grzebienie itp. To przygotowało kobietę do tewilah (rytualnego zanurzenia) . Szatnia była, jak się wydaje, jednocześnie siedzibą tikerin (łaziebnej). W ścianie południowej, blisko południowo -wschodniego narożnika znajduj się otwór. Być może było to okienko wychodzące na klatkę schodową prowadzącą do sali Domu Modlitw i kuchni koszernej. Wówczas kobiety czekające w kolejce na zanurzenie w mykwie, mogły czekać na swój termin w sali byłej kuchni koszernej, która znajdowała się na parterze budynku lub w Szulu. Jak się wydaje, to okienko mogło służyć do kontaktów między tikerin a klientkami przed wejściem do mykwy, należało wcześniej uzgodnić czasu wejścia do łaźni, zapłaty za usługę itp.. Inną możliwością było umawianie się po prostu przez drzwi mykwy, wówczas można było czekać na swoją kolej na balkonie Synagogi. Wzdłuż dwóch ścian: wschodniej i północnej tego pomieszczenia do 2000 roku były drewniane szafki na ubrania i inne przybory.

Pomieszczenie szatni ma trzy prostokątne, wysoko umieszczone trzy okna (obecnie zamurowane) wychodzące na dziedziniec budynku zarządu. Plan mykwy pokazano na rys. nr 2. Pomieszczenie na niskim parterze ma kształt zbliżony do kwadratu o długości 8,58 m i szerokości 7,20m. W nim wydzielono: szatnię o szerokości 7,1 m i długości 8,6 m. Wysokość pomieszczenia wynosi 3,74 m, nad jego stropem znajduje się sala Domu Modlitw. W środkowej części szatni strop podpiera żeliwna kolumna, z bazą i głowicą neo-romańską. Ta sama kolumna podpiera strop w sali Domu Modlitw na wysokim parterze budynku.

Ściany pomieszczenia garderoby są tylko otynkowane, wszystkie pozostałe pomieszczenia na ścianach mają, jako wykładzinę ścian z płytek klinkierowych białego koloru, ze wzorem cegły układanej naprzemiennie , ułożone do wysokości około 2 m. Taka sama wykładzina stanowi elewację budynku zarządu od strony dziedzińca. W tych pomieszczeniach powyżej wykładziny ceramicznej, ściana jest otynkowana.

Ceramiczne płytki, którymi jest wyłożona podłoga mykwy są w dużej części zachowane. Płytki w części garderobianej maja kształt białych prostokątów ze ściętymi rogami, wypełnionymi małymi prostokątnymi płytkami z rysunkiem ośmiolistnego kwiatka. Płytki w części właściwej mykwy są prostokątne, białe, ukośnie karbowane.

Do garderoby przylega pomieszczenie wymiennika pary (gorącej wody) na ciepłą wodę. Obecnie przerdzewiały kocioł wymiennika jest pochylony i oparty o ścianę.

W pomieszczeniu garderoby wydzielony jest rząd trzech kabin o długości 2, 93 m i różnych szerokościach: szerokość pierwszej kabiny to 2,59 m, drugiej 2,15, trzeciej 2,27 m. W każdej kabinie jest wanna. Wanny północna i południowa (zewnętrzne) posiadają wejście z dwoma kamiennymi schodkami. Prawdopodobnie ma to ułatwić niskim lub niepełnosprawnym osobom wejście do tej wanny.. Każda z wanien ma długość 0,85 m i szerokość wewnętrzna 0,68 m, głębokość 0,44 m. W każdej wannie jeden z krótszych boków ma kamienne parcie pod kątem około 45 stopni. Każda z wanien ma otwór wlotowy wody na wys. ok. 0,4 metra i otwór wylotowy na dnie wanny. Wanny są wyłożone wewnątrz i z zewnątrz niebieskimi kafelkami w białym obrzeżem. Z każdej kabiny były przejścia do właściwej mykwy.

Po zdjęciu i schowaniu odzieży, klientka wchodziła przez drzwi do jednej z trzech kabin z wannami, w których przygotowywała się tj. zdejmowała makijaż, obcinała paznokcie itp. oraz myła się przed zanurzeniem w basenie mykwy.

Druga, część to właściwa mykwa w rzucie o kształcie wydłużonego prostokąta: o szerokości 6,30 m i długości 12.90 metra i przylega dłuższym bokiem do pomieszczenia szatni. W tym pomieszczeniu są przyległe do ściany zachodniej, centralnie umieszczone, baseny dla kąpieli rytualnych i basen na „żywą wodę”, z aneksem przylegającym do ściany południowej. Ten aneks jest przeznaczony na pomieszczenie „parówki”, czyli sauny. Sufit pomieszczenia jak się wydaje, był wykonany ze szklanych tafli, z których każda ma bok ok. 0,3 m i są osadzone w żelaznej kracie. Nad sufitem umieszczono także wykonany z kraty żelaznej wypełnionej szklanymi płytami spadzisty dach, najniższy w części wschodniej (stykającej się z budynkiem zarządu). Na szczycie dachu, w odpowiedniej odległości umieszczone są trzy wywietrzniki.

Prawdopodobnie woda deszczowa zbierana z tego dachu była „żywą wodą” dla potrzeb mykwy. Ta woda zbierana była w północno wschodnim narożniku pomieszczenia, ponad dachem, spadała rurą żeliwną o średnicy ok. 0,12 m do wnętrza mykwy. Od głównej rury, wewnątrz pomieszczenia dołączona jest na wysokości ok. 1,9 m druga, równoległa taka sama rura połączona podwójnym kolankiem skierowanym do góry, kolanko i obie rury w tym dopływie mają tę samą średnicę. Pod podłogą mykwy biegną, prawdopodobnie kamienne tuneliki: jeden biegnie wzdłuż ściany wschodniej, od niego prowadzą dwa: każdy do jednego z dwóch basenów.

Mykwę stanowią trzy przylegające do siebie baseny. Jeden, okrągły, umieszczony centralnie był prawdopodobnie zbiornikiem na „żywą wodę”. Ma on kształt odwróconego walca o zmiennym promieniu: 0,75 od północy i 0,60 od południa, wysokość tego zbiornika wynosi 3,16 m, z nieco mniejszym promieniem przekroju przy dnie basenu. Basen ten ma we wschodniej części ma kamienny otwór wlotowy w kształcie dzioba na wysokości 0,29 m, licząc od poziomu posadzki, wewnętrzna średnica otworu wynosi 0,04 m, zewnętrzna 0,12 m. W tym basenie znajdują się dodatkowe, okrągłe otwory: jeden usytuowany na wysokości ok. 0.35 m od krawędzi basenu, przebity do prawego basenu, drugi na wysokości ok. 0,1 m przebity do lewego basenu.

Powyżej poziomu posadzki, cały systemu trzech basenów ma nadmurówkę o wysokości jednego kafelka tj. 0,3 m. Ta nadmurówka zapobiega zalewaniu zbiorników mykwy przez wodę w innych części pomieszczenia. Nadmurówka jest wyłożona białymi płytkami ceramicznymi, z wyjątkiem lewego basenu, gdzie ma żółty kolor. Niezależnie od tego, podłoga posadzki w części, gdzie znajdują się baseny, jest usytuowana wyżej o ok. 0,2 m od poziomu podłogi w pozostałej części mykwy.

Rys. nr 3. . Przekrój poprzeczny przez budynek sauny. Objaśnienia: do mycia wstępnego wykorzystywano wanny – zaznaczone literą F, w sąsiednim pomieszczeniu baseny do zanurzeń rytualnych zaznaczono literą A i kolorem fioletowym, basen dla „żywej wody” oznaczono literą B i kolorem żółtym. Kanał oznaczony literą C nie ma wyjaśnionego przeznaczenia. Literą E zaznaczono wejście do sauny.

Wzdłuż schodków i stykającej się z nią ścianką basenu widoczne są mocowania uchwytów dla poręczy. Wewnętrzne ściany obu basenów dla kąpieli rytualnych są wyłożone niebies płytkami ceramicznymi z czarnym wzorem po przekątnej. Basen ma widoczne podparcia dla grzejników ogrzewanych gorącą wodą.

Prawy basen mykwy, w kształcie prostokąta, jest zagłębiony w stosunku do poziomu posadzki o 1,17 m, przy czym zaznaczona wysokość wody wynosiła ok.1,07 m. Długość basenu wynosi 3 m, szerokość 1,37 m. Do basenu prowadzi od strony północnej sześć stopni. Jak opisano wyżej, w ścianie przylegającej do basenu z żywą wodą jest wykonany jeden otwór na wysokości ok. 0, 35 m od krawędzi basenu. Przy ścianie południowej basenu znajduje się, wychodząca z posadzki, skierowana do basenu, zagięta pod kątem 45 stopni rura żeliwna o średnicy 0.24 m., zmniejszona przy wlocie do średnicy 0,15 m. .
W ściance pomiędzy basenami znajdują się następujące otwory: na wysokości ok. 0,8 m otwór o średnicy ok. 0,12 m, inny odległy od dna basenu o 0,3 m półokrągły, o średnicy ok. 0,1 m. oraz drugi półokrągły, o większej średnicy przy dnie basenu.

Stanowiący zwierciadlane odbicie basen lewy (południowy) mykwy, przy czym jego szerokość wynosi 1,53 m. W ścianie wschodniej, obok basenu z żywą wodą, w jej środkowej części znajdują się dwa okrągłe otwory: jeden na wysokości 0,2 m od krawędzi, drugi na wysokości 0,2 m od dna basenu. W dnie basenu, blisko centralnego, okrągłego basenu znajduje się otwór z zaworem dla spustu zabrudzonej wody.

W ściance wschodniej basenu znajduje się rura na wysokości ok. 0,3 m dla odprowadzenia wody do kanalizacji. Analogicznie jak w basenie północnym, przy przeciwnej ścianie basenu znajduje się, wychodząca z posadzki, zagięta pod kątem 45 stopni rura żeliwna o średnicy ok. o,25 m.

Określenie jednoznacznie, które otwory służyły dla przepływu wody, a które były wykute dla mocowania uchwytów, jest możliwe po ich oczyszczeniu. Jednak można jednoznacznie stwierdzić, że półokrągłe otwory, o dużej średnicy służyły do przepływu wody między basenami.

Oba baseny posiadają w szczątkowej postaci ogrodzenia, które zapobiegały wpływaniu wody z poziomu posadzki mykwy.

Obieg wody, sposób mieszania jej z wodą z kranu (także z wodą gorącą) nie jest jasny, gdyż instalacje wodne przebiegają pod posadzką. Według autora „woda żywa” była gromadzona w zbiorniku na dachu mykwy, do której dodawano być może wodę z innych dachów. Woda z dachu mykwy spływała przez grubą rurę w ścianie północnej wewnątrz mykwy. Nie jest jasne przeznaczenie drugiej, równoległej grubej rury odwróconym kolankiem, być może było to odpowietrzenie systemu doprowadzenia wody. Z dachu „woda żywa” wpływała do okrągłego bor (zbiornika) na środku mykwy przez widoczny do dzisiaj otwór. Według tradycji rabinicznej (minhag) objętość bor – basenu z „żywą wodą powinna wynosić co najmniej 40 seah tj. 250 –1000 litrów, wg http://www.wikipedia 575 litrów. Objętość okrągłego basenu to ok. 460 litrów, czyli nieco mniej niż wymagają tego obecne źródła rabiniczne. Zgodnie z wymaganiami rabinicznymi dopływ wody do basenu nie powinien odbywał się przez rurę żeliwną, lecz przez kamienny kanał. Przebieg tego kanału we wrocławskiej mykwie nie jest w zupełności czytelny, gdyż w całości skrywa go podłoga, widoczny jest jedynie jego wylot (zaznaczono go na rysunku nr 2 przerywaną linią).

Przed oznaczoną godziną, otwierano odpowiednie krany i wpuszczano „wodę żywą” do obu basenów, po czym uzupełniano te baseny zwykła wodą i ciepłą wodą stosownie do temperatury otoczenia i wymagań klientów.. Długość obu prostokątnych basenów wynosi 3 metry, co zapewnia możliwość „koszernego zanurzenia” w mykwie nawet dla wysokiej osoby. Osobno można było zamówić rozgrzanie ciała w saunie. W ciągu tygodnia uzupełniano baseny odpowiednio czystą wodą przez „wygięte rury” nad poziomem posadzki. Gdy woda była zanieczyszczona, całkowicie opróżniano baseny, myto je i od nowa napełniano wodą.

Z sauny (parówki) korzysta się przed zanurzeniem w mykwie, dla oczyszczenia wszystkich porów skóry z zanieczyszczeń, stąd bywają one częściami mykwy. Jak wspomniano, do ściany południowej pomieszczenia z basenami przylega pomieszczenie „parówki” o wymiarach 3,5 m x 3 m, z otworem w ścianie południowej o wymiarach 0,5x 0,5 m. Do tego małego otworu przylega „skrzynia” w której umieszczone są kamienie (widoczne jeszcze dzisiaj), rozgrzewane przed przybyciem klientów, a po ich przybyciu polewane wodą. W ten sposób pomieszczenie wypełniało się parą. Przy jednej ze ścian stały do niedawna ławki ułożone amfiteatralnie, a co jest jeszcze widoczne na ubytkach tynku na ścianach parówki.
W głównym pomieszczeniu mykwy, w pobliżu sauny znajduje się kratka ściekowa.

Drugie, pomocnicze wejście do mykwy znajdowało się obok sauny i prowadziło na małe, wewnętrzne patio budynku przy ul. Włodkowica 9. Na poziom patio prowadzi do góry kilka stopni. W przejściu, przed schodami znajduje się prostokątny otwór do kanału wody deszczowej.

Na ścianie północnej zamocowane są rurki i urządzenia dla dwóch pryszniców, używanych, jak przypuszcza autor po zanurzeniu w mykwie.

W ścianie wschodniej, przy północnym narożniku znajdowały się dwa otwory drzwiowe prowadzące do sąsiedniego, niewielkiego pomieszczenia. Jak pamięta autor, w tym pomieszczeniu znajdowało się kilka kamiennych basenów, prawdopodobnie dla mycia garnków itp. Do tego pomieszczenia, widocznego na rys. 2 i oznaczonym jako „mykwa dla naczyń” prowadziło główne wejście z łącznika między Domem Zarządu a Synagogą. Obecnie znajdują się w tym miejscu damskie toalety.

Umówione klientki, jak opisano wcześniej, przychodziły do mykwy przez schody od strony łącznika z budynkiem synagogi, z wejściem w ścianie północnej garderoby. Po rozebraniu się i przygotowaniu, myły się w jednej z dwu kabin z wannami, a potem mogły skorzystać z sauny. Po wstępnym umyciu się, kobiety przechodziły do jednego z basenów mykwy. Po zanurzeniu w mykwie, i odmówieniu odpowiednich błogosławieństw obmywały się pod jednym z natrysków w ścianie północnej, po czym ubierały się w garderobie.

Czy i gdzie znajdywały się we wnętrzu mykwy sanitariaty, trudno określić. Zachowały się zdemontowane, prowizoryczne konstrukcje dwóch sanitariatów ze spółeczkami, jak się wydaje z okresu po II wojnie światowej.

Obsługa basenów i urządzeń mykwy wymagała 1-2 pracowników dla: otwierania i zamykania odpowiednich zaworów dla przepływy wody, mieszaniu „wody żywej” z wodą z kranów miejskich. Obsługa wytwarzała parę do sauny. Dużo pracy wymagało utrzymanie całości pomieszczeń w odpowiednim porządku i czystości.

Konstrukcja mykwy w budynku przy ul. Włodkowica wydaje się sprzyjająca wygodzie klientek, także ułatwiała pracę obsłudze. Oświetlenie głównej sali przez szklany dach, liczne rury i zawory, podgrzewanie wody w wymienniku świadczą o przemyślnej i dobrej architekturze i funkcjonalności tego budynku, a także wykorzystaniu nowoczesnych materiałów i technik z końca XIX wieku.

Jak się wydaje, mykwa w budynku Zarządu przy ul Włodkowica 9 nie była jedyną taką instytucją we Wrocławiu. Stosownie do populacji Żydów we Wrocławiu mogło być ich kilka, mykwa przy ul. Włodkowica 9 była, jak się wydaje, używana przez zamożniejszą część społeczności. Z danych statystycznych wynika, że w okresie osiągnięcia przez społeczność żydowską we Wrocławiu maksymalnej ilości jej członków tj. 30.000, mykwy powinny mieć ponad 20 klientek dziennie.

Ze wspomnień seniorów- członków gminy uczęszczających do mykwy do 1968 roku wynika, że była ona miejscem nie tylko rytualnych obmywań, ale także spotkań towarzyskich, których częścią był poczęstunek z odpowiednio koszerną wódeczką.

Stan pomieszczeń i wskazania konserwatorskie.

Jedno z pomieszczeń – obok wejścia do mykwy, dawne miejsce koszerowania naczyń, zostało przebudowane w 2008 roku na damską toaletę w ramach odbudowy Synagogi. W pozostałych obiektach składających się na mykwę stan budowlany jest bardzo zły. W pomieszczeniu garderoby są zamurowane okna (z wybitym niewielkim otworem na dziedziniec Synagogi), w piec wymiennika ciepła jest obalony i wciśnięty w drewnianą ścianę. Sala pomieszczenia z basenami jest dość dobrze zachowana z wyjątkiem sufitu i dachu. Konstrukcja metalowa świetlików jest przerdzewiała, w większości świetliki pozbawione są szyb. Dach mykwy jest obecnie zabezpieczony niebieską folią budowlaną, co ma chronić mykwę przed opadami.

Wszystkie pomieszczenia pozbawiane są całego wyposażenia ruchomego i elementów drewnianych, jak stolarka drzwiowa i okienna, szafki na ubrania, siedzenia w saunie itp.. Powodem tego było zalanie w latach 1970-1975 wszystkich pomieszczeń mykwy fekaliami z kanalizacji mieszkań w tej części budynku.. Po uprzątnięciu fekalii w 1986 roku wszystkie sprzęty wyrzucono wyspecjalizowanym transportem dla uniknięcia zagrożenia sanitarno – epidemiologicznego.

Według autora możliwe są następujące rozwiązania dotyczące rewaloryzacji lub przebudowy pomieszczeń mykwy:
1. Odbudowanie i wyposażenie pomieszczeń w pełni zgonie z ich pierwotnym przeznaczeniem, to znaczy na łaźnię rytualną. W tym celu należy
a. Dokonać pełnej inwentaryzacji pomieszczeń i stanu instalacji: oświetlenia, wodnej, wentylacji itp.;
b. Wykonać projekt mykwy w konsultacji z osobą mającą odpowiedni autorytet rabinacki w zakresie projektowania i eksploatacji mykwy. Projekt winien uwzględniać możliwości współczesnych technologii i urządzeń (np. ogrzewania pomieszczeń, dostawy ciepłej wody, oświetlenia itp.)
c. Dokonać remontu pomieszczeń zgodnie z projektem.
2. Stworzoną w 1997 roku koncepcję Pracowni Architektoniczno – Konserwatorskiej Archikon wraz z autorem niniejszego opracowania nieco innego wykorzystania pomieszczeń – to znaczy niezależnie od realizacji koncepcji według punktu 1, w pomieszczeniach garderoby urządzić:
a. „Salę do kinozyterapii połączoną z rozbieralnią dla 12 osób;
b. stanowisko dla pielęgniarki lub instruktora – rehabilitanta
c. w kabinach z wannami zaprojektować kąpiele perełkowe i sztuczne (uzyskiwane przez dodanie do wanny środka leczniczego w postaci płynnej lub stałej, np. borowiny)
d. w pomieszczeniu przewidziano także boksy dla masażu suchego.
e. wykorzystaniu istniejącego pomieszczenia sauny zgodnie z jej pierwotnym celem.”
f. wykorzystaniu natrysków zgodnie z ich pierwotnym celem (po dostawieniu boksów);
g. pozostała część mykwy, a przynajmniej jeden z basenów odpowiednio odrestaurowany, pełniłaby nadal funkcję mykwy.
Jako projekt alternatywny proponowano, aby pomieszczenie garderoby wyposażyć w urządzenia do uprawiania fitness lub innych zajęć rekreacyjnych.;
3. Przebudowę całości pomieszczeń dla potrzeb kawiarni (restauracji);
4. Zburzenie wszystkich pomieszczeń i zbudowania w tym miejscu innego obiektu..

Należy przy tym pamiętać, że eksploatacja pomieszczeń mykwy (niezależnie od kosztów jej restauracji) niesie ze sobą wysokie opłaty eksploatacyjne: ogrzewanie, ciepła wodę itp.. Dla autora tekstu najbardziej wydaje się korzystne rozwiązanie 2, jako łączące potrzeby współczesnej społeczności nie tylko żydowskiej – z tradycją miejsca.
Autor dziękuje mgr inż. arch. Joannie Kościuk z Biura Projektów i Pracowni Architektoncznej „Archikon” z Wrocławia za zezwolenie z kopiowania i korzystania z rysunków wykonanych w tym Biurze Projektów.

Jerzy Kichler
czwartek, 3 lutego 2011

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s